تاریخچه ی گروه پزشکی اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی شیراز
آغاز راه :
در اواخر دهه ی 1340 و تا سال 1349 تنها يک نفر مربی, مسئولیت  ارائه ی دو واحد درس بهداشت عمومی را در دانشکده پزشکی شیراز بر عهده داشت. در سال 1350 به همت دکتر حسینعلی رونقیمتخصص بیماری های کلیه که استاد بالینی بخش داخلی بود برنامه ریزی برای مرکزی که پروژه های بهداشت و درمان روستائی را اجرا و نظارت نماید آغاز گردید. برای موفقیت این برنامه ها لازم بود که این مرکز با چارچوبی آکادمیک و در تشکیلات رسمی دانشکده ی پزشکی ایجاد شود تا بتواند از پشتوانه ی لازم علمی برخوردار بوده و بصورت یک بخش آموزشی – پژوهشی همطراز با سایر بخش های دانشکده عمل نماید. از این جهت گروه پزشکی اجتماعی با هدف ارتقای آموزش علوم بهداشتی و طب پیشگیری در دانشکده ی پزشکی , تربیت نیروی انسانی بهداشتی- درمانی از سطح تخصصی تا رده های میانی و سطوح اولیه, انجام پژوهش های میدانی و جامعه گرا و کلا سوق آموزش و پژوهش کلاسیک به سمت نوعی جامع نگر و مبتنی بر نیازهای مردم شکل گرفت. تحولات آن زمان در دانشکده ی پزشکی شیراز که با همت و پشتیبانی دکتر خسرو نصر رئیس دانشکده و همکاران وی به وقوع پیوست در شکل گیری و پیشرفت این بخش بسیار مؤثر بود.
 پروژه های زیر بنائی بهداشت روستائی :  
در این زمان دو پروژه با هدف تأمین نیروی انسانی بهداشتی لازم و کافی برای رفع مشکل حاد کمبود پزشک در ایران و بویژه در روستاها با ابتکار و نظارت دکتر رونقی و با پشتیبانی آژانس های بین المللی توسعه در حال انجام بود. این پروژه ها چنان برنامه ریزی شده بود که در یک سطح بندی منطقی بتواند اولا نیازهای اولیه ی بهداشتی روستا نشینان را در سطح خانواده شناسائی و بر طرف کند و ثانیا با سطح بندی نیازهای درمانی مسیری را فراهم کند که مشکلات اولیه در خانه ی بهداشت خود روستا توسط
بهورز؛ نیازهای سطح دوم در مرکز بهداشتی روستائی توسط بهدار روستا, و مشکلات پیچیده تر توسط پزشک عمومی و متخصص در شهرها برطرف گردد. باید توجه داشت که در آن زمان پروژه های مشابهی در سایر نقاط ایران و از جمله در آذربایجان غربی با مشارکت سازمان بهداشت جهانی در حال اجرا بود. پروژه ی بهورزی همراه با آموزش بهورزان در کوار و پروژه ی بهدار روستائی و آموزش بهداران در مرودشت به اجرا در آمد. آموزش این رده ها توسط پزشکانی که برای همکاری به بخش تازه تأسیس پزشکی اجتماعی دعوت می شدند انجام می شد. باید تأکید نمود که این پروژه ها که نمونه ای از آن بعدها در سطح کشور تحت عنوان " شبکه مراقبت های اولیه ی بهداشتی" به اجرا در آمد و الگوئی جهانی برای تأمین خدمات اولیه ی بهداشتی گردید یکی از افتخارات گروه پزشکی اجتماعی و تاریخ بهداشت و درمان ایران در یک قرن گذشته است. در اهمیت این پروژه ها و فلسفه ی بنیادی آن همین بس که کنفرانس جهانی آلما آتا با قطعنامه ی معروف آن در زمینه ی خدمات بهداشتی اولیه, در سال 1978 و چند سال بعد از شروع این پروژه ها اتفاق افتاد.
برنامه ی دستیاری پزشکی اجتماعی:
جهت استمرار برنامه و نهادینه کردن بینش اجتماعی و جامع نگر در ساختار آن زمان دانشکده ی پزشکی لازم بود رده های تخصصی تربیت شوند که از نظر علمی و مدیریتی قادر به پیشبرد اهداف بخش و کمک به برنامه ریزی های بعدی بهداشتی باشند. بدین ترتیب برنامه ی تخصص پزشکی اجتماعی به عنوان یک رشته ی تخصصی نوین تدوین و از سال 1352 آغاز شد. برنامه ی آموزشی دستیاران پزشکی اجتماعی به گونه ای بود که بایستی دروس پایه ی بهداشت عمومی و از جمله بهداشت محیط, مدیریت خدمات, اپیدمیولوژی و آمار حیاتی را گذرانده و ضمنا برای طی دوره ی کارشناسی ارشد بهداشت عمومی به یکی از دانشگاههای خارج از کشور (آمریکا یا انگلیس)  گسیل شوند. از سال 1353 اساتید اپیدمیولوژی, بهداشت محیط, تغذیه, و آمار حیاتی و مدیریت برای اولین بار در گروه پزشکی اجتماعی به استخدام دانشکده ی پزشکی در آمدند.
دوره های کارشناسی ارشد:
گسترش کمی و کیفی گروه پزشکی اجتماعی و افزایش قابلیت های آن در سالهای 54-1353 و احساس نیاز به متخصصین علوم پایه ی بهداشتی موجب شد که دوره ی کارشناسی ارشد
اپیدمیولوژی و آمار حیاتی در بخش تأسیس گردد. این دوره ها بعدها به سه رشته ی متمایز اپیدمیولوژی, آمار حیاتی, و تغذیه ؛ و دوره ی کارشناسی ارشد بهداشت عمومی افزایش یافت.
بخش علوم بهداشتی :
در سالهای دهه ی 1360 بنا به دلایل و شرایط ویژه و در زمانی که هنوز دانشکده ی بهداشت در شیراز تأسیس نشده بود نام گروه پزشکی اجتماعی به بخش علوم بهداشتی تغییر یافت. در این مرحله مسئولیت بخش, بیشتر در آموزش دانشجویان دانشکده های مختلف دانشگاه از سطح کاردانی تا دکتری در زمینه های بهداشت, آمار حیاتی و اپیدمیولوژی بود. در اواخر دهه ی 1360 دوره های کارشناسی ارشد و دستیاری پزشکی اجتماعی احیا شد و دروس نظری و عملی بهداشت و پزشکی اجتماعی برای دانشجویان پزشکی به حدود 10 واحد شامل کارآموزی و کارورزی در فیلدهای روستائی بالغ گردید.
گروه پزشکی اجتماعی در دهه ی 1370
 سالهای 1370 تا 1380 را می توان از پر رونق ترین سالهای فعالیت این بخش به حساب آورد. وجود دستیاران پزشکی اجتماعی به تعداد 10-12 نفر, دانشجویان دوره ی کارشناسی ارشد بهداشت عمومی (MPH ) , و کارشناسی ارشد در سه رشته ی اپیدمیولوژی, آمار حیاتی, و تغذیه این بخش را به یکی از فعال ترین بخش های دانشکده ی پزشکی تبدیل نموده بود. وجود فیلدهای آموزشی-پژوهشی در روستاهای تابع شهرستان های فسا, جهرم, استهبان, کوار, خرامه و سروستان امکان آموزش عملی دانشجویان پزشکی و دستیاران و نیز دانشجویان کارشناسی ارشد را به گسترده ترین وجه فراهم کرده بود. علاوه بر این از اساتید بخش در اکثر فعالیت های مدیریتی, پژوهشی و در کمیته های مختلف استفاده میشد, و تعدادی از ایشان مدرس دوره های روش تحقیق و روش آموزش در کارگاههای کشوری بودند.
تفکیک بخش و انتقال برنامه ها به دانشکده ی بهداشت :
در اواخر دهه ی 1370 همراه با توسعه ی دانشکده ی بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز, توافق شد که دوره های کارشناسی ارشد به آن دانشکده انتقال یابد. در حال حاضر نیز این بخش همراه با تربیت دستیاران پزشکی اجتماعی و مسئولیت آموزش دروس بهداشت به دانشجویان علوم پزشکی تنها در زمینه ی کارشناسی ارشد بهداشت عمومی فعالیت دارد.
سایر فعالیت ها:
(الف) مرکز طبی دانشجویان و کارکنان دانشگاه: از سال 1359 تا اواخر دهه ی 1370 و هنگام تفکیک دانشگاههای علوم پزشکی از وزارت علوم, مسئولیت اداره و تأمین خدمات بهداشنی – درمانی کلیه ی دانشجویان و رسیدگی به وضعیت سلامت کارکنان و نیز نظارت بر شرایط بهداشتی محیط دانشگاه بر عهده ی گروه پزشکی اجتماعی بود.
(ب) مرکز مشاوره ی تحقیقات: در اوائل دهه ی 1370 طرح ایجاد مرکز مشاوره برای تأمین نیازهای مشورتی اساتید و دانشجویان با حمایت معاون پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی شیراز در گروه پزشکی اجتماعی تدوین و پیشنهاد شد. از آن زمان تا کنون اساتید بخش با همکاری بخشهای اپیدمیولوژی و آمار حیاتی به ارائه ی خدمات مشاوره در امر پژوهش ها و پایان نامه ها می پردازند.
(پ) مرکز مشترک بهداشتی- درمانی "مؤیدی": قبل از تشکیل وزارت بهداشت , درمان و آموزش پزشکی؛ و تلفیق آموزش و پژوهش با خدمات, تفکر هماهنگی و همکاری بین بخش های آموزشی و خدمت رسانی در حوزه ی بهداشت در گروه پزشکی اجتماعی وجود داشت. در سالهای اولیه ی پس از انقلاب و ابتدای جنگ و با توجه به نیاز خانواده های شهری مناطق محروم تصمیم گرفته شد که با کمک یکی از خیرین, فضائی را برای ایجاد یک مرکز بهداشتی در اختیار گرفته و مرکزی با همکاری اداره ی بهداری آن زمان راه اندازی و با مشارکت اساتید گروه پزشکی اجتماعی راه اندازی شود. این مرکز به مدت چند سال بصورت الگوئی برای همکاری این دو بخش و نمونه ای از تأمین خدمات بهداشتی برای جمعیت شهری محروم به فعالیت پرداخت.
(ت) دانشکده پزشکی نو آور فسا (دانشکده پزشکی بدون دیوار): گروه پزشکی اجتماعی و بویژه استاد و رئیس بخش (دکتر حسینعلی رونقی) دارای نقش ارزنده ای در برپائی یکی از نو آوری های آموزش پزشکی در یک دانشکده ی نوپا در فسا بودند که برنامه ی آموزشی نوینی را با مشارکت دادن دانشجویان در شناخت مسایل بطن جامعه و بصورتی جامعه- بنیاد و جامع نگر نوید می داد. شرایط انقلاب و سپس جنگ و نیز تغییر دیدگاههای حاکم بر آموزش پزشکی, این دانشکده را نیز به دانشکده ای سنتی با برنامه ای مشابه دیگر دانشکده ها تبدیل نمود و فرصتی برای ارزیابی کارائی این روش آموزش به دست نیامد.
(ج) برنامه ی کنترل عفونت بیمارستانی: در سالهای 61-1359 اولین برنامه ی کنترل عفونت بیمارستانی در ایران در گروه پزشکی اجتماعی تدوین و با تهیه ی اساسنامه, تشکیل کمیته های کنترل عفونت بیمارستانی, برگزاری کارگاهها و تهیه ی مواد آموزشی و نیز دستورالعمل های مناسب و آموزش پرستاران کنترل عفونت به مورد اجرا گذاشته شد. این برنامه پس از یک وقفه ی چندساله و سپس اداره و پیگیری آن در بخش پاتولوژی مجددا توسط اساتید گروه پزشکی اجتماعی تقویت گردید. این برنامه را می توان نمونه ی دیگری از ابتکار و نوآوری در زمینه ی بهداشت و درمان دانست که بعدها در وزارت بهداشت دارای تشکیلات منسجم و برنامه ی کشوری گردید.
تاریخها و افراد :
1350- دکتر حسینعلی رونقی (تأسیس بخش)
51-1350- گسترش بخش, آغاز پروژه های بهورزی و بهدار روستائی
1353- پذیرش اولین دستیاران
56-1352 – افزایش تعداد دستیاران, تأسیس دوره های فوق لیسانس اپیدمیولوژی و آمار حیاتی؛ افزايش تعداد واحد های درسی بهداشت در دانشکده پزشکی؛ تاسيس دانشکده پزشکی (نوآور) در فسا با برنامه پزشکی جامعه گرا
57-1356 – دکتر شاهرخ نادری استاد بخش زنان (رئیس بخش): افزایش کادر آموزشی
60-1358- دکتر علی صادقی حسن آبادی ( دبیر شورای بخش): اداره ی بخش بصورت شورا
64-1361- دکتر پروین صادقی ( رئیس بخش): تغییر نام بخش به علوم بهداشتی- توقف برنامه های دستیاری و فوق لیسانس, مسئولیت ارائه ی کلیه ی دروس بهداشت به تمام دانشکده ها
66-1364 – دکتر بهرام ضیغمی ( رئیس بخش) : آغاز دوباره دوره های فوق لیسانس اپیدمیولوژی, آمار حیاتی و تغذیه
افزایش تعداد واحدهای درسی پزشکی به حدود 10 واحد, کمک به تأسیس دانشکده بهداشت
76-1367- دکتر علی صادقی حسن آبادی ( رئیس بخش) : پذیرش مجدد دستیار, افزایش تعداد دستیار, آغاز دوره ی MPH, گسترش فیلدهای آموزشی در روستاهای فسا, جهرم, سروستان, استهبان, کوار و خرامه
80-1377- دکتر علی صادقی حسن آبادی ( رئیس بخش) : هدایت آموزش های روش تدریس و روش تحقیق در دانشگاه, کمک به تأسیس مرکز مشاوره تحقیقات, انتقال دوره های کارشناسی ارشد به دانشکده بهداشت
91-1381- دکتر مهرداد عسکریان ( رئیس بخش) : انتقال به ساختمان جدید. افزایش واحدهای درسی در رده های مختلف. مشارکت در برنامه ی فوق لیسانس بهداشت. کمک به برنامه ریزی جدید درسی دستیاری و تغییرات عمده در برنامه؛ کمک به تربیت پزشکان در برنامه ی پزشک خانواده
مديران قبلی گروه
تاريخ شروع
تاريخ خاتمه
دکتر حسينعلی رونقی ( موسس بخش)
1350
دکتر شاهرخ نادری
1356
1357
دکتر علی صادقی حسن آبادی
1358
1360
دکتر پروين صادقی
1361
1364
دکتر بهرام ضيغمی
1364
1366
دکتر علی صادقی حسن آبادی
1367
1380
دکتر نگين هادی
1380
1381
دکتر مهرداد عسکريان

دکتر غلامرضا عبدالهي فرد
1382

1391
1391
 
بی مناسبت نیست که در اینجا از همه ی کسانی که خصوصا در سال های اولیه ی شکل گیری گروه پزشکی اجتماعی و اجرای پروژه های بزرگ بهورزی و بهدار روستائی مشارکت کردند به نیکی یاد شود. افراد بیشماری در سطوح مختلف ؛ از مسئولین و استادان دانشگاه تا مدیران و کارکنان دفتری و خدماتی در برپائی و پیشرفت بخش صادقانه کوشیدند. نام بردن از همه ی آنها در این مختصر نمی گنجد ولی چند نام همیشه در تاریخچه ی بخش باقی خواهد ماند که بایستی به فهرست بالا افزود: دکتر سیما عمیدی, دکتر بهرام ضیغمی و دکتر الین ضیغمی, زنده یادان دکتر ایرج جاویدیان و دکتر خسرو افراسیابی؛ و اولین گروه دستیاران آن زمان: دکتر جهانگیر مهربانپور, دکتر نادر و دکتر معظمی.

:  

تاریخ آخرین بروزرسانی   :  1391-9-27 12:46        برو بالای صفحه نسخه قابل چاپ